جای خالی شجریان در سفره های افطار

اشتراک گذاری :

رادیو پارسی-آرمین اسرافیلی: دیشب زیرنویسی در تمامی شبکه های صداوسیما پخش شد که برای اکثر مردم اتفاقی خاص و غیر قابل وصف بود. مشاهده حلول ماه مبارک رمضان توسط مقام معظم رهبری. یعنی ماه رمضان.ماه میهمانی بزرگ خدا.ماه عشق و رحمت.ماه قلب هایی که از خیلی آلودگی ها خالی میشود. هرگاه نام ماه مبارک رمضان به گوش میخورد چندین واژه و حالت به ذهن میرسد که یکی از بهترین خاطرات و حس های زیبا و متحول کننده نوای زیبای «ربنا» اثر به یاد ماندنی «محمدرضا شجریان» که سالیان متوالی در صدا و سیما هنگام افطار پخش شده و حال روزه داران را دگرگون میکرد و لبخندی رضایت بخش روی لبانشان مینشاند. حالا اما این ششمین سال است که آواز ربنای «محمدرضا شجریان» از صدا و سیمای ملی ایران پخش نمی‌شود؛ اتفاقی که با واکنش‌های بسیاری همراه بود و روزنامه‌ی «گاردین» از این اتفاق به عنوانِ «صدای گمشده ماه رمضان» یاد کرد. «محمدرضا شجریان» البته در این سال‌ها همچنین نتوانسته است کنسرتی برگزار کند یا آلبومی به انتشار درآورد. در این ماه‌ها، بارها از ممنوع‌الکاری اسطوره‌ی آواز گفته‌ایم، همان‌طور که مسوؤلانِ فرهنگی کشور به تفضیل در این باره اظهارِ نظر کرده‌ و تاکید کرده‌اند که مشکلِ «ممنوع‌الکاری» اسطوره‌ی آواز ایران به «آنها» مربوط نیست و به «دیگران» است. سخنانِ رییس جمهور درباره‌ی او را همچنان به یاد داریم که گفت: ((تعداد ایرانیانی که صدای شجریان را نشنیده باشند، زیاد نیست، شاید اصلا کسی نباشد که صدای او را نشنیده باشد. حداقل همه ایرانیان صدای ربنای او را بارها بر سفره افطار شنیده‌اند. من نیز به نوای موسیقی او گوش داده‌ام. من هم شکوه و گلایه او در «بیداد» را شنیده‌ام، هم به «دستان» او گوش داده‌ام، هم شعر سعدی را در «نوا» و مرکب‌خوانی او شنیده‌ام، و هم به هشدارهای او باور دارم. او هنرمند بزرگی است و عصاره‌ی دو قرن موسیقی ما، با هنرمندان بزرگی کار کرده و آثار ماندگاری خلق کرده است. باید به او و خدماتش احترام گذاشت. هر چند برخی از سلایق سیاسی او خوششان نیاید.)) با تمام‌ اینها همچنان «امید» ما به «تدبیر» است که آدمی به امید زنده است و یکی از این امیدها، شنیدن دوباره‌ی دعای او از صدا و سیما، به خصوص اینکه «ربنا» را باید فارغ از هر نوع تفکر و نگرشی شنید. دعایی که نزدیک به سی سال مردم ایران با آن روزه‌های خود را باز ‌کردند. دعایی که صاحبش حتی تا سال‌ها اجازه نمی داد که بگویند او خواننده این اثر است تا مبادا گمان شود که او با خواندن این دعا نظری جز مناجات داشته است.

((در کار ما همه چیز در تکنیک خلاصه نمی‌شود. اگر کارتان را خوب بلد باشید و از روی صداقت کار کنید روی مردم تاثیر خیلی خوبی خواهد گذاشت. احتمالا این موارد روی مردم تاثیر گذاشته است و باعث شده که ربنا جاودانه بشود. زمانی که ربنا را خواندم، برایم حالت مناجات داشت. ارتباطی از ته دل بود. مثل فردی که دم افطار با خدای خودش نجوایی دارد. زمانی که آدم می‌خواهد با خدای خودش حرف بزند با خلوص کامل حرف می‌زند. زمانی که این حال و هوا درست در درون انسان باشد، حتی اگر صحبت هم بکند، قطعا تاثیر خودش را می‌گذارد.)) اینها بازخوانی سخنانِ «محمدرضا شجریان» درباره‌ی دعایِ «ربنا» ست. دعایی که برای ما ایرانی‌ها، با نام و صدای او گره خورده است.

اسطوره‌ی آواز ایران توضیح داده است )) باید بدانیم عادت را از مردم نمی‌توان گرفت. مردم به ربنا و دعای سحر مرحوم ذبیحی و اذان مرحوم موذن زاده اردبیلی عادت کرده بودند. نمی شد به این راحتی این عادت را در مردم تغییر داد. پس باید براساس آن حال و هوا حرکت می کردم، اما در عین حال می‌خواستم اثر، ویژگی های خاصی نیز برای خودش داشته باشد تا بتوان این را نیز به مردم بقبولانیم و کار جدید را جایگزین کرد. ظهر آن روز همان آیاتی را که مرحوم ذبیحی خوانده بود پیدا کردم و دو آیه دیگر نیز از سوره آل عمران و بقره پیدا کردم و یک مطالعه ذهنی کردم که چگونه آن را بخوانم تا علاوه بر نزدیک بودن به کار مرحوم ذبیحی کار جدیدی باشد.)) او لفظ ربنا که چند بار در این دعا اجرا می‌شود را به گونه‌های گوناگون می‌خواند. یک بار در اوج، دیگری در فرود و یک بار نیز به حالت خواهش‌گونه و تمنایی.

دلیل عدم پخش ربنا؟؟؟

جریان حذف صدای مناجات‌های شجریان به خاطر اعتراض او به عدم رعایتِ بحثِ «کپی‌رایت» شروع شد.  او که در طول این سال‌ها همواره از رعایت نکردن حقوق مؤلف گلایه‌ مند  بود ،‌ ۶ سال پیش بار دیگر اعتراض خود را نسبت به این مساله بیان کرد و البته در همان زمان اعلام کرد که «ربنا» و «مناجات افشاری» خود را به ملت ایران تقدیم کرده و تأکید کرد حساب این دو اثر از بقیه آثارش جداست. پس از آن بود که عده‌ای از مدیران رادیو و تلویزیون اعلام کردند دیگر حتی ربنای استاد را هم پخش نمی‌کنند. «محمدحسین صوفی» – معاون وقت صدا- اولین کسی بود که به این مساله واکنش نشان داد: ((از این پس حتی در ماه رمضان صدای محمدرضا شجریان از شبکه‌های رادیویی پخش نمی‌شود.)) او که پیش از این ریاست مرکز موسیقی صداوسیما را به عهده داشت، پیش از آن نیز در گفت‌و گو با ایسنا به این مساله تاکید کرد که: ((برای تولید برخی از آثار استاد شجریان سازمان صداوسیما و بعضی دیگر خود ایشان، هزینه کرده‌ است، با این حال از این پس هیچ‌یک از این دو دسته آثار از رادیو پخش نمی‌شود.))در این میان  زراعتگر، مدیر نظارت و ارزشیابی وقت مرکز موسیقی صداوسیما سعی کرد واکنش تند او را تعدیل کند و اعلام کرد: ((تصمیم‌گیری برای پخش یا عدم پخش در مورد آثار مختلف شجریان متفاوت است، اما هرگونه تصمیم‌گیری و مصوبه حقوقی که بر اساس درخواست این هنرمند اتخاذ شود، حتی اگر شامل ادعیه و ربنا نیز باشد، مورد پذیرش مرکز موسیقی نیز قرار خواهد گرفت((.

طی این سالها صدا و سیما ربنا های جایگزین متعددی را برای مردم پخش کرده اما هیچکدام جای اثر اصلی محمدرضا شجریان را نمیگیرد و مردم عزیز حتی بصورت جداگانه صدای ربنای او را قبل افطار پخش میکنند و حال معنوی خود را از آن نوای پر شور دریافت میکنند. این عین بی انصافیست که مردم روزه دار یک کشور را بخاطر افکار کسی از علایق و سلایقشان باز داشت.

منبع:اختصاصی رادیو پارسی

اشتراک گذاری :

3 دیدگاه

  1. *Maryam* ۳۱ خرداد, ۱۳۹۴ \ب٫ظ\۳۱ ۲۳:۴۳ Reply

    استاد شجریان صدای ماندگار چند نسله که همه باهاش خاطرات خوبی رو دارن
    مرغ سحر و ربنا که قطعات فوق العاده ای بودن.موسیق ما به شجریان ها نیاز داره

پاسخ دهید