اپرای عاشورا تا شب تاسوعا اجرا خواهد شد

اشتراک گذاری :
اپرای عاشورا

اعتماد نوشت: این روزها فضای موسیقی ایران، تحت واقعه بزرگ عاشورا و ایام سوگواری سالار شهیدان است و هنرمندان عرصه موسیقی نیز چون دیگران در این زمینه فعالیت‌های متنوعی را انجام می‌دهند. همین روزها اپرای عاشورا به رهبری «نصیر حیدریان» و با همراهی ١٢ خواننده روی صحنه است. نخستین اجرای اپرا جمعه‌ بود و تا پنجشنبه – شب تاسوعا- نیز این اپرا ادامه خواهد داشت. اثر را «بهزاد عبدی» ساخته و «بهروز غریب‌پور» برای آن لیبرتو نوشته و « نصیر حیدریان» نیز رهبری‌اش می‌کند. رهبر شناخته شده ارکستر در دنیا که البته سال‌هاست در ایران به اجرای برنامه نپرداخته و این حضورش نیز به دعوت
« علی رهبری» بوده است. او پیش از انقلاب در ارکستر سمفونیک تهران، نوازنده «ترومبون» بوده و حالا اما به عنوان رهبر، در قدیمی‌ترین ارکستر خاورمیانه فعالیت می‌کند.

اپرای «عاشورا» نخستین برنامه از برنامه‌های «مهرتا مهر» است. ارکستر در این کنسرت نیز به سنت چند برنامه قبلی‌اش چند مایستر دارد؛ «مازیار ظهیرالدینی» مایستر کنسرت بود و «بردیا کیارس» نیز علاوه بر کنسرت مایستری، دستیار رهبر است و «امیر باورچی» دیگر کنسرت مایستر این اجرا، ضمن آنکه «رازمیک اوحانیان» نیز به عنوان رهبر گروه کر در این برنامه فعالیت می‌کند. «عاشورا» را می‌توان تلاشی دیگر برای تحقق رویای «اپرای ملی» دانست که در ١٠ پرده اجرا می‌شود. «عاشورا» ساخته «بهزاد عبدی» و با نگارش متن «بهروز غریب پور» برای نخستین بار در سال ۸۷ تولید و مدتی قبل نیز فیلم اجرای آن منتشر شد. حالا هم همچنان، این اپرا به صورت عروسکی در ایام عزاداری سالار شهیدان، روی صحنه می‌رود. «عبدی» در این اثر امام خوانی، رجزخوانی و اشتلم خوانی را در سنت تعزیه در پرده‌هایی چون «آغاز»، «بارگاه یزید»، «ملائک»، «خانه شمر»، «وداع»، «حر»، «بارگاه ابن زیاد»، «شهادت حر»، «شادمانی در بارگاه ابن زیاد» و «پایان» بازآفرینی کرده است. «علی رهبری» حالا دوباره به وین بازگشته است اما او از اجرای شاگردانش در این اپرا راضی است، آنقدر که همان شب اول به این مساله اشاره داشت که بعد از دیدن این کنسرت، آنچنان خوشحال است که انگار بار دیگر به دنیا آمده است: « اجرای توانمند بچه‌های ارکستر سمفونیک تهران به قدری بی‌نظیر بود که من نمی‌دانم احساساتم را چگونه بیان کنم.» او انگار از همراهی آوازهای ایرانی با ارکستر سمفونیک تهران‌ خوشحال است برای همین می‌گوید که حرکتی را که با اپرای «عاشورا» آغاز شده، ممکن است در اجراهای بعدی ارکستر نیز ادامه داشته باشد. «بهزاد عبدی» می‌گوید: این اجرا توسط ارکستر سمفونیک تلاش دیگری برای توسعه اپرای ملی در ایران است. آهنگساز این اثر تاکید دارد که اپرایش ریشه ملی دارد و در آن از دستگاه‌های ایرانی استفاده کرده و به همین خاطر موسیقی‌اش نیز کاملا ایرانی است تا مخاطب با موسیقی‌ای ایرانی روبه‌رو شود که بتواند به راحتی با آن ارتباط برقرار کند. آهنگساز این اثر در توضیح این اپرا گفته است: «در این اجرا، نسبت به آنچه در اپرای عروسکی عاشورا شنیده شد، هیچ تغییری به وجود نیاورده‌ام اما همان‌طور که می‌دانید، هر رهبری نگاه و نگرش خود را به قطعه دارد و می‌تواند اجرایی متفاوت از قطعه به وجود بیاورد. به همین خاطر است که همچنان، ارکسترهای گوناگون در سراسر دنیا، اپراها و سمفونی‌های کلاسیک را هر کدام با نگاه خود شکل می‌دهند و شنونده حرفه‌ای نیز این مساله را متوجه می‌شود.»

عبدی همچنین توضیح می‌دهد که اپرای عاشورا تلاش دیگری است، برای اینکه اپرا در ایران به صورت یک هنر ملی درآید: «با تلاش‌هایی که آقای غریب‌پور در این سال‌ها انجام داده است، حالا می‌توان گفت که ایران نیز دارای اپراست. در این سال‌ها، اپراهای متعددی توسط گروه «آران» روی صحنه رفته است و به همین خاطر با اطمینان می‌توان گفت علاوه بر تعزیه که می‌توان آن را جزو قدیمی‌ترین سنت‌های موسیقایی ایران دانست، اپرای ملی با شیوه‌ای جدیدتر نیز در ایران وجود دارد. خوشبختانه از این اپراها، اجراهایی در خارج از کشور نیز انجام شده است و جهان نیز به این مساله پی برده است. در واقع استمرار حرکت‌هایی از این دست سبب شده است تا آهنگسازان به نوشتن آثاری در این شمایل ترغیب شوند و به همین خاطر هم‌اکنون گنجینه‌ای قوی در این خصوص وجود دارد.»

وی همچنین به این مساله اشاره دارد که از تعزیه‌های گوناگون، برداشت‌های موسیقایی بسیاری انجام داده‌ است و اپرای عاشورا
بر اساس دستگاه‌های موسیقی ایرانی نوشته شده است: «هنر ما جهانی است و سازبندی هم همان چیزی است که در ارکسترهای جهانی دیده می‌شود. با این حال ما توانسته‌ایم هنری ایرانی را خلق کنیم و شاید به همین خاطر است که مخاطبان تا این اندازه می‌توانند با آن احساس نزدیکی کنند، به خصوص آنکه ذهن آنها قرن‌های متمادی است که با «تعزیه» آشناست. من نیز در نگارش این اپرا تلاش کرده‌ام تا از آیین‌هایی چون «سووشون» و همچنین «سیاوش کشون» نیز استفاده کنم.»

«علی رهبری» هم در همین زمینه می‌گوید که اپرای عاشورا را باید «تعزیه» دانست: «در ایران، تمام مراسم مذهبی با آهنگ و صدا اجرا می‌شود و اگر «اپرای عاشورا» را «تعزیه‌خوانی» بنامیم همه با آن احساس آشنایی می‌کنند. در تعزیه تمام آلات موسیقی که در حال حاضر استفاده می‌شوند، وجود دارد و بی‌عدالتی می‌شود اگر این کار هنری را به جای تعزیه، اپرا بنامیم، زیرا یک رویداد مذهبی با آهنگ بسیار عالی و توسط افراد تحصیلکرده نقاشی شده است.»علی یاری پور محتشم، مهدی
جاور- یزید، سهیل متین- شمر، آرمین بحیرایی- جبرییل، هانیه قلی بیکیان – همسر شمر، کیمیا خانزادی – سکینه(س)، رازان تیران – رقیه (س)، هادی فیض آبادی – امام حسین (ع)، علیرضا مهدی‌زاده – حر، مهدی امامی – عباس (ع)، سجاد پورقناد – عمر، محمد وزیری – مصعب، عامر شادمان – زیاد و یاسمن فخیمی کیا – پیانیست ارکستر، گروه خوانندگان ارکستر سمفونیک تهران در اپرای عاشورا را تشکیل می‌دهند.

حاشیه‌های اپرای عاشورا

با همه اینها اپرای عاشورا، این روزها درگیر حاشیه‌هایی نیز شده است. منتقدان این‌بار می‌گویند که در اپرای عاشورا، تکخوانی انجام شده است. مساله‌ای که آهنگساز، آن را به شکل کلی رد کرد و گفت: «ما کارمان را درست انجام داده‌ایم اما یک نفر فیلمی را از تمرین ما
به طور گزینشی درست کرده و خواسته حرکت هنری ما را که در راستای اهداف دینی است، مورد سوءاستفاده قرار دهد. فیلم گزینش و منتشر شده بساندچک (تست صدا) مربوط است‌ و در واقع یک نفر از گوشه سن، از آن صحنه فیلمبرداری کرده و معلوم است در فیلمی که با چنین زاویه‌ای گرفته شده است، صدای خانم بیشتر شنیده می‌شود. دوستان دلواپس نیز اگر اجرا می‌دیدند، این‌گونه قضاوت نمی‌کردند.»

در این میان بنیاد رودکی نیز جوابیه‌ای را در رسانه‌ها منتشر کرد: « این فیلم متعلق به تمرین ارکستر سمفونیک است که در حین تست صدا (ساندچک) فیلمبرداری شده است و تصویر‌برداری از پشت صحنه، کنار خواننده زن گرفته شده و بدیهی ا‌ست که در این شرایط بلندگو صدایی را که به آن نزدیک است، ضبط می‌کند. در اپرای عاشورا هیچ تک‌خوانی زنی وجود نداشته و در کنار خانم خواننده، مردی به صورت همزمان آواز می‌خواند. روابط عمومی و امور بین الملل بنیاد رودکی، تک‌خوانی زن در اجرای اپرای عاشورا را کاملا تکذیب می‌کند و اعلام کرده است که در اجرای اصلی که با حضور تماشاگران به روی صحنه رفته همخوانی
خانم و آقا بوده است، از این رو در این خصوص از مسوولان آن رسانه دعوت می‌شود تا به تماشای این برنامه نشسته تا شبهه‌های پیش آمده
بر طرف شود.»

اما این تمام حاشیه‌هایی نبود که این اپرا با آن مواجه است؛ بهروز غریب‌پور که لیبرتوی این اجرا را نوشته، می‌گوید که از اجرای «اپرای عاشورا» در تالار وحدت بی‌اطلاع بوده است: «در نظر نگرفتن نام من به عنوان بانی، ‌پژوهشگر و کارگردان «اپرای عاشورا» یک حرکت غیرحرفه‌ای و پایمال کردن حق یک مولف بوده است. برایم جای تعجب است که فاصله محل کار من با بنیاد رودکی و دفتر آقای رهبری ۵٠ متر است، اما ایشان درباره اجرای این اپرا صحبتی با من نداشتند و اگر با مدیر بنیاد رودکی صحبت نکرده بودم، حتی نامم به عنوان نویسنده هم در بروشور اپرای عاشورا قید نمی‌شد. این اتفاق را ناشی از بی‌توجهی عمدی می‌دانم و به نظر می‌رسد برخی یادشان رفته که من ١٣ سال است اپرای ملی اجرا می‌کنم. اپرای عاشورا را هم در سال ١٣٨٧ پس از پژوهش‌های فراوان نوشته، طراحی و کارگردانی کردم.»

به گفته «غریب‌پور» اپرا بدون لیبرتو یا متن بی‌معنی است و در آن صورت به سمفونی تبدیل می‌شود، این در حالی است که او می‌خواهد از اول آبان ماه اپرای عروسکی عاشورا را نیز روی صحنه ببرد. بعد از این ماجرا، «علی رهبری» در گفت‌وگو با ایسنا، انتقادات غریب‌پور را وارد دانسته و گفته است: «تمام سخنان آقای غریب‌پور را قبول دارم و حق هم با ایشان است؛ اما طرف ایشان، بهزاد عبدی به عنوان آهنگساز است و نه علی رهبری. من پاتیتور «اپرای عاشورا» را از طرف آهنگساز گرفتم و درباره آقای غریب‌پور هم به من توضیح دادند که ایشان نویسنده اثر است. ما هم روی پوستر اثر، نام ایشان را به عنوان نویسنده نوشتیم. راستش را بخواهید تا به‌حال در این ۴۰ سال که اپراهای فراوانی از آهنگسازان معاصر را اجرا کرده‌ام، هیچ‌وقت پیش نیامده است که خودم به سراغ نویسنده یا «لیبرتیست» بروم. من از اتفاقی که رخ داده است، متاسفم؛ اما آقای غریب‌پور کم‌لطفی کرده و گفته‌اند این عمل عمدی بوده است. من حتی تا شب اولین اجرا که صدای ایشان درآمد، نمی‌دانستم ایشان بیشتر از یک نویسنده روی این اثر کار کرده است. البته اگر هم این کار عمدی باشد، دلیلش را درک نمی‌کنم. ضمنا اگر آقای غریب‌پور لطف می‌کردند و به کنسرت تشریف می‌آوردند، از ایشان هم به شایستگی تجلیل می‌شد. ما از کوچک‌ترین افرادی که در این همکاری موفقیت‌آمیز مشارکت داشته‌اند، قدردانی کرده‌ایم.»

در این میان اما «بهزاد عبدی» می‌گوید که هرگز بهروز غریب‌پور را نادیده نگرفته‌ است و هیچ‌وقت هم نمی‌تواند این کار را انجام دهد: «نمی‌دانم چرا چنین انتقادی شده است. من اصلا در شب اول اجرا، صحبتی نکرده‌ام که بخواهم از کسی تشکر کنم. نمی‌توانستم هم میکروفن را از دست کسی بگیرم. قطعا اگر میکروفن دست من بود، صحبت‌های لازم را مطرح می‌کردم. او تاکید کرده که اپرای عاشورا یک متن دارد و می‌تواند در هر جایی و توسط هر ارکستری اجرا شود. شما فرض کنید، من آهنگسازی در فرانسه هستم و هر قطعه می‌تواند در هر جایی اجرا شود. درباره اینکه ایشان به این اجرا دعوت نشده‌اند نیز باید بگویم من خانواده خودم را هم به کنسرت دعوت نکردم. بارها
به طور مفصل گفته‌ام که اپرای ملی مدیون این ماجراست و استاد غریب‌پور در این باره خیلی زحمت کشیده است.»

 

منبع: اعتماد

اشتراک گذاری :

پاسخ دهید